Treinreizigers naar Londen vertrekken sinds kort vanuit de nieuwe Eurostar UK Terminal op Centraal Station Amsterdam. Vanwege de unieke omstandigheden – rijdende treinen boven de bouwplaats veroorzaakten trillingen en dynamische belastingen en op Centraal Station werden meerdere bouwwerkzaamheden uitgevoerd – was een goede engineering in een vroeg stadium van het project cruciaal, stelt Tom Jonk.  Het past volgens de directeur van Kwakman Afbouw heel goed bij de slogan van het bedrijf uit Volendam: Denk vooruit!

Reizigers trekken hun rolkoffers voort in de Amstelpassage van het Centraal Station in Amsterdam. Ze lopen in een gang van het door de beroemde Nederlandse architect Pierre Cuypers ontworpen gebouw op zoek naar het nieuwe vertrekpunt van de trein naar Londen. De UK Terminal van vervoerder Eurostar ligt een beetje verscholen in de diepte. Een behulpzame NS-medewerker wijst ze de weg. Via een roltrap of een vaste trap komen ze in een ruimte waar aan het eind de tickets worden gecontroleerd. De eerstvolgende trein vertrekt over twintig minuten. Bezweet komt een laatkomer aangerend. Na de snelle ticketcontrole, en de securitycheck door de Britse douane gaat hij via de roltrap naar spoor 15. Hij heeft de trein net gehaald, maar heeft geen tijd gehad om de nieuwe terminal te bekijken, laat staan in de nieuwe wachtruimte nog even wat te eten of te drinken te kopen.

Rijksmonument

Centraal Station in Amsterdam is een Rijksmonument. Midden in die monumentale omgeving is de Eurostar UK Terminal geplaatst. Modern, met aandacht en respect voor het verleden. Met dat uitgangspunt ging ZJA Architect & Engineers aan de slag bij het maken van het ontwerp. “We hebben veel zorg besteed aan het ontwikkelen van een architectonisch concept dat de verdwenen monumentale lagen weer in volle glorie terugbrengt, en die integraal onderdeel uit te laten maken van de ruimtelijke ervaring”, legt architect Mallika Arora van het Amsterdamse architectenbureau uit. “Wie de nieuwe terminal betreedt, zal alle lagen van de hele tijdlijn van Pierre Cuypers’ monumentaal station doorkruisen. Van het Cuypersgebouw uit 1889 tot de IJhal uit 2017.”

Het interieur is ontworpen door Superimpose Architecture uit Rotterdam. Architect Ruben Bergambagt geeft uitleg over het ontwerp: “Het interieur verbindt verleden en toekomst: gebogen plafonds verwijzen naar de troggewelven van Cuypers’ ontwerp, terwijl het ‘Spark-logo’ van Eurostar terugkomt in de vormentaal. Subtiele terrazzovloeren met groene tinten leiden de reiziger door de ruimte en vormen een visuele brug tussen het historische karakter en de hedendaagse esthetiek van het merk.”

Grootschalige stationstransformatie

Wie regelmatig op Centraal Station Amsterdam komt, kan het niet ontgaan zijn dat er al een hele tijd wordt ge- en verbouwd aan het monumentale station. Het ondergaat een grootschalige stationstransformatie. Dagelijks vond overleg plaats met de andere bouwers – ProRail, BAM en Strukton – die tegelijkertijd op het altijd drukke station aan het werk waren, vaak zelfs in dezelfde Amstelpassage. Voor Kwakman Afbouw uit Volendam ook een buitengewone werksituatie, vertelt directeur Tom Jonk. “Afstemming was cruciaal, ook tussen de partijen die aan de UK Terminal aan het werk waren. Bijkomstige moeilijkheid was dat we aan het werk waren terwijl boven ons de treinen continu reden. Dit zorgde voor heel wat trillingen. En natuurlijk dynamische belastingen waar je rekening mee moet houden. Wat betekent dat bijvoorbeeld voor de aansluitingen van de wanden. Dat moet je vooraf al hebben gecoverd.”

Het afbouwbedrijf uit Volendam zat al in de ontwerpfase aan tafel met het integraal bouwteam met hoofdaannemer K_Dekker, ontwerpers en opdrachtgevers. “Het was een intensief voortraject waarin we tijdens de engineering alle voorkomende zaken goed hebben onderbouwd”, legt Tom uit. “Op het kantoor van K_Dekker hebben we alles vanuit 3D geëngineerd. Voortdurend oplossingen gezocht, testen uitgevoerd en berekeningen gemaakt. Je wil immers zo min mogelijk moeten improviseren tijdens de uitvoeringsfase. Daarom luidt onze slogan ook: Denk vooruit!”

Tom noemt een voorbeeld waarvoor het afbouwbedrijf uit Volendam toch een oplossing in het werk moest bedenken. “Je hebt te maken met de trillingen die door de rijdende treinen werden veroorzaakt. We hadden een detail voor een bovenaansluiting bedacht en hiervoor een laser uitgezet. Iedere keer als een trein boven ons voorbij reed, tikte de laser. Het leek wel of het balkje zweefde, niet te doen. Dan moet je in overleg met de andere betrokken partijen een nieuw detail maken en opnieuw laten goedkeuren.”

Veiligheidscontrole als op vliegveld

De tickets zijn gecontroleerd en de reizigers lopen door naar de veiligheidscontrole. Deze is vergelijkbaar met die op een vliegveld. De bagage moet in kunststof manden worden gelegd en op de lopende band door een scanapparaat worden geschoven. Na de bagagecheck volgt de paspoortcontrole, links zit de Nederlandse douane, rechts zitten de Britse collega’s. “We hadden te maken met twee verschillende partijen die verschillende eisen aan het werk stelden. Zo hadden de Engelsen veel strengere veiligheidseisen. Alle wanden, plafonds en vloeren zijn aan die kant versterkt met strekmetalen beplating tot ongeveer 3mm. Voor de montage en handling van deze zware platen hebben we tilhulpmiddelen ingeschakeld. Dit vanwege de veiligheid van onze monteurs. De strekmetalen platen waren namelijk zo scherp dat ze zelfs door de werkhandschoenen konden snijden. Deze versterking was volgens de Engelsen nodig om de constructie bij wijze van spreken bestand te laten zijn tegen een aanval met een vrachtwagen. Je kunt je natuurlijk afvragen hoe een vrachtwagen hier beneden kan komen…”

Gerecycled vilt

De gemiddelde reiziger heeft er geen oog voor, maar afbouwprofessionals vallen een aantal wanden en plafonds direct op. “Voor zowel een deel van de wanden als de plafonds hebben we HeartFelt van Hunter Douglas op HPL-platen gemonteerd. Als isolatie is biobased materiaal gebruikt en het vilt van de HeartFelt banen is gerecycled vilt. De opdrachtgever had qua duurzaamheid een aantal eisen opgesteld. Bij de ontwikkeling van de terminal is bewust gekozen voor herbestemming in plaats van nieuwbouw. Door bestaande structuren te behouden en technische installaties – zoals het sprinklersysteem – te hergebruiken, is materiaalverspilling beperkt en is opgeslagen CO₂ behouden gebleven. En zoals al vernoemd stond ook bij de materiaalkeuze duurzaamheid centraal. Denk aan milieuvriendelijke materialen, zoals het gerecyclede vilt, de biobased isolatie, terrazzo met een negatieve CO₂-voetafdruk en gerecycled aluminium.”

Logistiek uitdaging

De aanvoer van de materialen vormde een logistieke uitdaging, vertelt Tom. “Je bent hartje Amsterdam in een superdrukke omgeving aan het bouwen. De reizigers mogen geen overlast ervaren. Daarom werden de materialen ’s ochtends om vijf uur ‘just in time’  vanuit een hub geleverd die net buiten de ring stond. Deze hadden wij samen met de hoofdaannemer K_Dekker ingericht. Parkeren in de buurt van Centraal Station is onbetaalbaar. Daarom kwam onze monteurs vanaf de rand met de metro en de trein naar hun werk.”

Er stond een behoorlijke druk op het bouwteam. Reizigers naar Londen konden in de tijd dat aan de Eurostar UK Terminal in Amsterdam werd gebouwd alleen via Rotterdam vertrekken. Daar waren beperkte mogelijkheden waardoor een gelimiteerd aantal reizigers de tocht onder het kanaal door kon maken. “En de koning was al geboekt voor de officiële opening, dat speelde uiteraard ook een rol”, verduidelijkt Tom.

Architectonisch element

De reizigers krijgen de laatste oproep om vanuit de wachtruimte naar het perron te gaan. Met de roltrap gaan ze langs de prachtige monumentale bakstenen wand omhoog. Deze historische wand vormt samen met het gewelfde plafond niet alleen een opvallend architectonisch element, maar draagt ook bij aan de oriëntatie van de reizigers. Met de oplevering van de Eurostar UK Terminal kunnen dagelijks circa zeshonderdvijftig reizigers per trein vanuit Amsterdam naar Londen, vier keer zo veel als vanaf het oude vertrek vanaf spoor 15.

De directeur van Kwakman Afbouw is trots op het project. “Het meest trots ben ik op de goede samenwerking. We hebben samen met hoofdaannemer K_Dekker een complete rol vervuld in het engineeringstraject. We hebben een goed plan opgesteld en dat kwalitatief tot uitvoering gebracht. We hebben de aannemer ook kunnen ontzorgen. En op een gegeven moment stonden we in een artikel in De Telegraaf. Dan hangt er direct een andere sfeer om het project. Mooi!”

Bouwpartners

Opdrachtgever: NS Stations, Amsterdam; ProRail, Utrecht

Architect: ZJA Architect & Engineers), Amsterdam; Superimpose Architect, Rotterdam (interieur)

Aannemer: K_Dekker, Warmenhuizen

Fabrikant wanden: Gyproc, Vianen; Hunter Douglas, Rotterdam

Fabrikant plafonds: Hunter Douglas, Rotterdam

Montage wanden en plafonds: Kwakman Afbouw, Volendam